Jan Lenczowski

Praiera

Praiera w Pernambuco była ostatnią z rewolucji związanych z okresem regencji. Jej wybuch nastąpił w 1848 roku, czyli po spacyfikowaniu pozostałych konfliktów na terenie Cesarstwa Brazylii. Rewolucja była skutkiem konfliktu jątrzącego prowincję od czasu regencji. Było to zderzenie liberałów, reprezentujących ludność klas średnich i konserwatystów, którzy popierani byli przez nieliczną grupę bogatych latyfundystów, dla których gwarantem utrzymania imperialnego porządku była władza centralna z Rio de Janeiro.
Nazwa rewolucji wywodzi się od ulicy, na której ulokowana była redakcja „Diario Novo”, rua da Praia w Recife. Dziennik ten był głównym rzecznikiem reform i przyczynił się do wybuchu Praiery.
Dziennik „Diario Novo” wychodzący w latach 1846-1848 otwarcie krytykował układy panujące w prowincji. Jako źródło nieszczęść widziano podział ziemi, która prawie w całości należała do wielkich latyfundystów. Najzacieklej atakowano rodzinę Cavalcanti, do której klanu należała według dziennika trzecia część wszystkich cukrowni w Pernambuco. Do tego poszczególni członkowie rodziny Cavalcanti cieszyli się dużym uznaniem na dworze w Rio de Janeiro i mieli swoich przedstawicieli w kierownictwie obu najważniejszych partii.
Oprócz właścicieli ziemskich niechęć mas zwrócona była przeciwko Portugalczykom, którzy kontrolowali w dużej mierze handel bawełną i cukrem w Recife.
„Wstrząs rewolucyjny, mający swoje korzenie jeszcze w walkach niepodległościowych, a który Monarchia usiłowała rozwiązać kompromisowo, nie tracił charakteru nacjonalistycznego, który nie chciał ustąpić duchowi kosmopolityzmu, a w szczególności tradycji portugalskiej. Nacjonalizm w rzeczywistości przeszedł w ksenofobię. Europejczycy, obok konserwatystów, stali się w Pernambuco obiektem ataków. Chciano wygnać marynarzy i zakazać handlu detalicznego obcokrajowcom. Bunty zbrojne mogły być jakoś opanowane, gorzej było jednak z narastającymi niepokojami społecznymi. Pojawiły się osobiste rywalizacje na gruncie lokalnym, osadzone na niesnaskach pomiędzy grupami parlamentarnymi i tarciach frakcji, przede wszystkim lokalnych, to wszystko na tle antypatii rasowych. Niezadowolenie niższych klas manifestowane było brutalnie, głównie na skutek braku edukacji najbiedniejszych.”
Zdarzeniem, które okazało się katalizatorem Praiery w Pernambuco, była rewolucja lutowa we Francji, zapoczątkowująca Wiosnę Ludów w Europie. Wieści o rewolucjach w Europie i nowe idee, które im przyświecały przyczyniły się do radykalizacji nastrojów w Recife.
Do wybuchu walk doszło w październiku 1848 roku. Rewolucja została zainicjowana w mieście Olinda, położonym w sąsiedztwie stolicy prowincji Recife. Rewolucja bardzo szybko rozprzestrzeniła się na prawie cały obszar Pernambuco, obejmując nawet część prowincji Paraiba. Był to raczej chaotyczny ruch kierowany przez kilku liderów ludowych, z których do historii przeszedł kapitan Pedro Ivo, prowadzący długą wojnę partyzancką z siłami rządowymi.
W wydanym w styczniu 1849 roku manifeście rewolucjoniści domagali się m.in. prawa do głosu dla całego ludu Brazylii, wolności prasy, godnych warunków płacowych, handlu detalicznego tylko dla Brazylijczyków, niezależności od ukonstytuowanych władz, zlikwidowania cesarskiej władzy zwierzchniej i wprowadzenia elementów ustroju federalnego.
Wojsko rządowe wsparte przez lokalne elity stopniowo rozbiło ruch Praieros, w dalszym toku prowadzone były działania partyzanckie, które całkowicie zdławiono dopiero w 1852 roku.
Praiera była ostatnią z dużych rewolucji w Cesarstwie. Charakter ruchu był silnie ludowy, przebieg był nieco bardziej cywilizowany, w stosunku do innych, bardziej krwawych rewolucji.
Schwytani liderzy rewolucji zostali skazani na dożywocie, później objęła ich amnestia w 1851 roku. Mniej istotnych rewolucjonistów wcielano do armii i wysyłano w odległe obszary Cesarstwa.